Tuyến metro số 13 Hà Nội vượt sông nào và cắt qua những nút giao lớn nào?

Trên 47,3 km hành lang, tuyến metro số 13 vượt ba con sông có tên trên ảnh vệ tinh là sông Đáy, sông Nhuệ và sông Tô Lịch, băng qua một tuyến đê cấp quốc gia là Đê Tả Đáy, cắt hai tuyến cao tốc là Đại lộ Thăng Long và cao tốc Hà Nội – Ninh Bình, cắt năm quốc lộ là 32, 6, 21B, 21C và 1A, đồng thời cắt hành lang đường sắt Bắc Nam ở Thường Tín. Bài viết này đếm đủ những điểm ấy, mô tả từng chỗ bằng ảnh và xếp hạng chúng theo độ khó kỹ thuật.

Một lưu ý bắt buộc trước khi đọc tiếp. Dữ liệu nguồn là hồ sơ hướng tuyến tham khảo, chỉ chứa tim tuyến cùng vài thuộc tính cơ bản. Nó không có bản vẽ kết cấu, không nói chỗ nào làm cầu, chỗ nào đào hầm, chỗ nào đi trên mặt đất. Trên mọi khung ảnh, tuyến chỉ hiện diện bằng một vạch màu vàng chanh mã #C0CA33 vắt qua nền ảnh vệ tinh, không có ký hiệu nhà ga, không có ký hiệu cầu. Vì thế mọi đánh giá độ khó trong bài là suy luận nghề nghiệp của người viết dựa trên bề rộng dòng nước, sự hiện diện của đê, mật độ xây dựng hai bên và cấp hạng công trình bị cắt qua. Chúng không thay thế cho bất kỳ khảo sát kỹ thuật nào.

Thang xếp hạng độ khó dùng trong bài

Để so sánh các điểm vượt và các nút giao với nhau, người viết dùng một thang bốn bậc. Thang này dựa trên bốn tiêu chí có thể quan sát được từ ảnh: bề rộng chướng ngại cần vượt, sự có mặt của công trình đê hoặc kè, mật độ công trình xây dựng trong bán kính ba trăm mét quanh điểm giao, và cấp hạng của thứ bị cắt qua.

Điểm vượt nước bậc 4: sông Đáy tại Cầu Đồng Hoàng

Đây là hạng mục nặng nhất của cả tuyến và cũng là điểm mà hai nửa hành lang đổi tính chất. Phía tây sông là Chương Mỹ với ruộng bãi và thị trấn nhỏ, phía đông sông đã là địa bàn Hà Đông với mặt bằng giá và mật độ xây dựng khác hẳn. Theo trục kết nối về phía đông, khu đô thị Forestia Park tại Phố Nối, Hưng Yên cũng là một điểm nhấn mới của Vùng Thủ đô.

Ảnh 19 – Đường tiếp cận: bốn cây số vườn bãi

Vạch vàng chanh kéo một đường chéo dài qua vùng vườn bãi phía đông thị trấn Chúc Sơn. Phía bắc hành lang là Đình Giáp Ngọ, Đình Làng Phú Mỹ, Xưởng sự kiện Thành Tín, Xưởng thi công Bình Minh, Nhà thờ Giáo họ Phú Mỹ, Trường THCS thị trấn Chúc Sơn, Kho gạch Hường Tuyền. Phía nam là Phúc Viên garden, Nhà văn hóa Phúc Cầu, FotoEZone, Đình Hương Lang, Bida Club Vinh Hiền, Trang trại Rau4T. Ở rìa đông khung hình, sông Đáy hiện thành dải nước sẫm uốn khúc mang nhãn River Đáy, kèm nhãn Cầu Đồng Hoàng gần như trùng với tim tuyến, phía bên kia là Đê Tả Đáy, Đình làng Bãi, Đình Giáp Thượng, Chợ Bộ, Nhà thờ giáo Xứ Cao Bộ. Điều đáng chú ý về mặt kỹ thuật: toàn bộ đoạn tiếp cận là đất bãi thấp, nghĩa là cầu dẫn sẽ phải bắt đầu từ khá xa mép nước để đạt cao độ vượt đê.

Ảnh 20 – Chính diện điểm vượt sông Đáy

Khung hình cho thấy đầy đủ ba lớp chướng ngại. Lớp thứ nhất là lòng sông Đáy mang nhãn River Đáy, uốn cong và có bề rộng mặt nước đáng kể trong khung. Lớp thứ hai là bãi sông hai bên với vườn, ao và một phần khu dân cư. Lớp thứ ba là tuyến đê mang nhãn Đê Tả Đáy chạy dọc bờ đông, kèm hệ thống đường đê và các ngõ cắt ngang như Ngõ Trại Mít, Ng. Giáp Ranh, Ng. Đại Đồng, Ng. Bờ Đa 1. Vạch vàng chanh cắt qua toàn bộ ba lớp đó ngay cạnh nhãn Cầu Đồng Hoàng, rồi đi vào vùng Đồng Mai, Đồng Dương với Chùa Đồng Dương, Làng Phúc Mậu, Nhà Văn Hoá Tổ 12 Đồng Mai, Trường Tiểu Học Đồng Mai 2, Trường mầm non Đồng Dương, Nhà Thờ Đồng Hoàng, Chợ Bộ, Nhà thờ giáo Xứ Cao Bộ.

Vì sao đây là bậc 4. Một tuyến đê cấp quốc gia không cho phép hạ cao độ tuỳ ý, không cho phép đặt trụ trong phạm vi bảo vệ đê, và mọi phương án đều phải qua thoả thuận với cơ quan quản lý đê điều. Cộng với yêu cầu tĩnh không thông thuyền và yêu cầu không thu hẹp dòng chảy lũ, kết quả gần như chắc chắn là một cầu vượt nhịp lớn kèm hai đoạn cầu dẫn dài. Trên các dự án đường sắt đô thị đã triển khai ở Việt Nam, chính những hạng mục kiểu này quyết định đường găng tiến độ. Với nhà đầu tư bất động sản, hệ quả thực tế là: nếu M13 được phân kỳ, ranh giới phân kỳ có xác suất rất cao rơi đúng vào hai bờ sông Đáy.

Điểm vượt nước bậc 3: sông Nhuệ và chuỗi khúc uốn Khúc Thủy

Sông Nhuệ hẹp hơn sông Đáy nhiều, nhưng nó đặt ra một loại khó khăn khác: dòng sông uốn khúc mạnh và hai bờ đã bị làng xóm bám kín, nên khối lượng giải phóng mặt bằng tính theo số hộ dân cao hơn hẳn tính theo diện tích.

Ảnh 24 – Cắt sông Nhuệ ở Khúc Thủy, Tả Thanh Oai

Vạch vàng chanh giữ phương đông đông nam và cắt ngang dòng sông Nhuệ, dòng nước hiện rõ như một dải sẫm ngoằn ngoèo giữa khung hình. Bám dọc hai bờ là chuỗi làng cổ với Miếu Làng Khúc Thủy, Chùa Dâu, Chùa Quảng Minh, Nội Thất Trường Sơn, Rượu Đòng Đòng Tiến Hạ Thổ, Khuê Giang Company, cùng đường Tả Thanh Oai và đường Bờ Sông chạy men mép nước. Phía bắc là Xưởng PCCC Toàn Phát, Đường Xã Hữu Hòa, Xưởng Nội Thất Tiến Anh, Công Ty TNHH Gia Hưng Group.Hn. Phía đông đã thấy Trạm bơm Siêu Quần, Chùa Hưng Long, Đình Siêu Quần, Winmart+, Bách Mộc Xanh. Đọc trên ảnh, dòng sông ở đây đủ hẹp để vượt bằng một nhịp cầu thông thường, nhưng đường tiếp cận hai bên phải len giữa các xóm bám bờ. Đó là lý do người viết xếp điểm này ở bậc 3 chứ không phải bậc 2.

Ảnh 25 – Sông Nhuệ tiếp tục áp sát hành lang ở Siêu Quần

Đường chéo kết thúc tại làng Siêu Quần. Vạch vàng chanh cắt qua rìa nam khu dân cư với Trạm bơm Siêu Quần, Chùa Hưng Long, Đình Siêu Quần, Winmart+, Kho sỉ hạt Phượng Hoàng Nuts, Công ty Kính Gia Phát, Công Ty TNHH TM & DV Cần Cẩu Hải Bình, rồi bẻ sang phương đông để nhập hướng đường Đại Thanh, đi qua Thu Mua Phế Liệu Hải Phong. Ở nửa dưới khung hình, dòng nước mang đúng nhãn Sông Nhuệ chảy chéo xuống đông nam, kèm Xưởng Sản Xuất Đồ Gỗ Nội Thất, Chùa Linh Bảo, Xóm Đoàn Kết Thạch Nham Mỹ Hưng, Hợp Tác Xã Thủy Sản Công Nghệ Cao Đại Áng. Điểm đáng ghi cho phần đánh giá kỹ thuật: khi một tuyến chạy song song và sát một con sông trong nhiều cây số, nền đất thường yếu hơn mức trung bình, kéo theo chi phí xử lý móng cao hơn dù không có hạng mục vượt sông nào.

Điểm vượt nước bậc 2 tới 3: sông Tô Lịch ở Nhị Châu

Ở đoạn cuối tuyến, sông Tô Lịch không còn là con kênh nội đô mà là một dòng chảy uốn khúc rộng giữa đồng Thường Tín. Hành lang cắt qua nó và áp sát nó nhiều lần trong khoảng bốn cây số.

Ảnh 27 – Khúc uốn Tô Lịch bao lấy Nhị Châu

Hành lang bám trục Đại Thanh, đi ngang Trụ sở HĐND – UBND Xã Ngọc Hồi, Hồ Câu Đài Xuân Nê, Chùa Xuân Nê, Sân bóng Xuân Nê, Trường THPT Nguyễn Quốc Trinh. Phía đông bắc khung hình là Cụm Công Nghiệp Ngọc Hồi và Khu Công Nghiệp Ngọc Hồi. Ở nửa dưới khung hình, dòng nước mang nhãn Tô Lịch River uốn một khúc rộng bao lấy khu Nhị Châu với Nhà văn hoá thôn Nhị Châu và Chùa Nhị Châu tức Pháp Nghiêm tự. Vạch vàng chanh tiến sát dòng sông ở rìa đông khung hình. Đây là đoạn mà hành lang bắt đầu bị nước kẹp hai phía, một điều kiện làm hẹp dải lựa chọn tuyến. Đáng chú ý, dải đất này nằm trong vùng ảnh hưởng của đại đô thị Vinhomes Global Sportia quy mô hơn 9.000 ha đang được quy hoạch ở cửa ngõ phía Nam Hà Nội.

Ảnh 28 – Cắt Tô Lịch và luồn giữa hai khúc uốn

Vạch vàng chanh cắt qua vùng Nhị Châu rồi bẻ nhẹ xuống đông nam. Phía nam hành lang là Nhị Khê với Trường THCS Nhị Khê, Trường Mầm Non Nhị Khê, Hồ Ao Cụ, Chùa Văn Xá, Camellia Tea & Coffee, và Nhà Thờ Nguyễn Trãi ở góc dưới bên trái. Phía bắc là Kho Deli Online Hà Nội, Công ty Kính Kala, tiếp đó là dải Quốc lộ 1A với Chợ Liên Ninh, Cây xăng Liên Ninh, Bãi xe Hữu Hiền 73, Chùa Yên Phú, Làng Phúc Am. Trong khung hình, nhãn Tô Lịch River xuất hiện tới ba lần ở ba vị trí khác nhau, cho thấy con sông này quấn quanh hành lang thay vì cắt qua một lần rồi thôi. Về kỹ thuật, mỗi lần cắt là một nhịp vượt nước, mỗi lần áp sát là một đoạn nền đất yếu. Người viết xếp cụm Tô Lịch ở giữa bậc 2 và bậc 3: từng điểm không nặng, nhưng số lượng điểm khiến tổng khối lượng đáng kể.

Những điểm vượt nước nhỏ dễ bị bỏ sót

Ba con sông có tên là phần dễ thấy. Phần khó thấy hơn nằm ở hệ thống kênh thủy lợi, mương tiêu và hồ đầm mà hành lang cắt qua liên tục suốt bốn mươi bảy cây số. Với một tuyến đi qua vùng đồng bằng canh tác, đây là nhóm chi tiết ảnh hưởng trực tiếp tới thiết kế móng và tới hệ thống tiêu thoát nước sau khi tuyến hoàn thành.

Ảnh 02 – Kênh và cầu nông thôn ở Thúy Lai

Khung hình cho thấy một vùng canh tác dày đặc kênh nhỏ. Phía tây là Đình Làng Thuý Lai, Nhà văn hoá thôn Thúy Lai, Nghĩa Trang Thủy Lai, Vườn nho thuý lai, Hồ Câu Đài 89, Công ty Vinarise và Cầu Thúy Lai bắc qua kênh, tất cả bám tỉnh lộ 420. Phía đông là Hương Ngải với Đền Tam Quan Quan, Chợ Hương Ngải, Chùa Đại Phúc, đường Làng Hương, Nghĩa Trang Nhân Dân Xã Hương Ngãi. Phía bắc còn thấy Vườn bia 68, Hồ Câu Đài Vip 68, Hồ Đài Thúy Lai, Hồ Câu Quán Sải, Vườn Táo Thu Du. Mỗi ao dịch vụ là một khoảnh đất đã được đào sâu và cải tạo, nghĩa là nền đất tại chỗ có tính chất khác hẳn ruộng bên cạnh. Đây là loại chi tiết chỉ lộ ra khi khảo sát địa chất, nhưng ảnh vệ tinh đã báo trước vị trí cần chú ý.

Ảnh 06 – Kênh Đồng Mô và dải mương phía tây Phú Ổ

Vạch vàng chanh giữ phương đông nam, đi sát rìa đông làng Phú Ổ với Đình Phú Ổ, Sân Vật Phú Ổ, Chùa Khánh Vân, Đìa Suối Sử Phú Ổ, Trường Tiểu Học Bình Phú B, Trường Mầm Non Bình Phú B, Essa Interior. Phía đông bắc là KCN Phùng Xá cùng chuỗi tiện ích bám đường 80: Winmart+ Phùng Xá, Đền Thờ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, Sân Bóng Vĩnh Lộc, MB Smartbank Hữu Bằng, Ngân hàng Quốc Tế VIB Thạch Thất, Nhà Thuốc FPT Long Châu. Ở rìa tây khung hình có nhãn Kênh Đồng Mô chạy dọc, cùng một dải mương uốn khúc len giữa ruộng ngay dưới hành lang. Về xếp hạng, tất cả các điểm vượt nước ở khung này thuộc bậc 1: chúng nằm gọn trong kết cấu cầu cạn liên tục và không tạo thành hạng mục riêng.

Ảnh 18 – Hồ Vực Thụy Hương sát mép hành lang

Hành lang chếch nhẹ lên đông bắc để chuẩn bị cho điểm vượt sông Đáy. Ngay bên nam vạch vàng chanh là Vực Thụy Hương, một hồ nước lớn hình móng ngựa, kèm Hồ Câu Thụy Hương, Hồ câu HOÀN BOSS và Trường Tiểu Học Thụy Hương. Bám dọc tuyến là Đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh, Bể Bơi Đò Thành, Nhà văn hoá thôn Chúc Đồng 2, Trang trại Rau4T, Kho gạch Hường Tuyền, Thời Trang Sistêu Chíp. Xa hơn về phía đông đã thấy Phúc Viên garden, Đình Hương Lang, Nhà Văn Hóa Thôn Phú Bến, Đền thờ Đặng Đình Tướng. Hành lang không cắt qua hồ mà đi vòng phía bắc, cách mép nước vài trăm mét. Đây là lựa chọn hợp lý: xây dựng qua lòng hồ tốn kém hơn nhiều, còn giữ hồ nguyên vẹn thì giữ được giá trị cảnh quan cho vùng đất quanh đó.

Nút giao đường bộ nhóm nặng: cao tốc và quốc lộ huyết mạch

Trong bốn nút giao đường bộ được xếp bậc 3 và bậc 4, có hai nút liên quan tới cao tốc, một nút liên quan tới quốc lộ hướng Tây Bắc và một nút là cụm hỗn hợp ở cửa ngõ nam.

Ảnh 07 – Vượt Đại lộ Thăng Long ở Ngọc Liệp

Vạch vàng chanh cắt vuông góc Đại lộ Thăng Long mang biển CT03, cách cầu vượt TL419 không xa về phía tây. Bám dọc đại lộ phía bắc là Cụm Công Nghiệp Ngọc Liệp, Nhà Máy Sunhouse, Sena Quốc Oai, Selta, Chi Cục Quản Lý Đường Bộ I, Công Ty Phúc Long Intech. Phía đông nam điểm giao là Bệnh Viện Nhi Trung Ương cơ sở 2, Cổng làng Ngọc Mỹ, khu Ngọc Than và nhãn Tỉnh lộ 80. Phía nam là Đồng Bụt với Chùa Thiền Sư, Nghĩa Trang Đồng Bụt, HighTech Printing Factory, Điện Lạnh Doãn Hùng, Tranh tường Hường Đỏ. Cấu tạo mặt cắt của Đại lộ Thăng Long gồm hai làn cao tốc ở giữa và hai đường gom hai bên, tức tổng bề rộng cần vượt lên tới hơn một trăm mét. Vượt bằng cầu là phương án gần như bắt buộc, và việc thi công phải tổ chức sao cho không gián đoạn giao thông trên trục nối trung tâm Hà Nội với Hòa Lạc.

Ảnh 14 – Vượt Quốc lộ 6 giữa Khu công nghiệp Phú Nghĩa

Vạch vàng chanh cắt vuông góc Quốc lộ 6, mang biển AH13 ở phía tây và Đ.6 ở phía đông, đúng tại vị trí khu công nghiệp. Hai bên đường N5 và đường T3 nội khu là K-Market Phú Nghĩa, Nhà Máy CTTB Chiếu Sáng, Công ty Cổ phần công nghiệp JK Việt Nam, Kho Hà Nội của Snow King Global, Công Ty May Star Fashion, Công ty cp Dệt may Đầu tư Thương mại, nhà máy chế biến thịt CPV, Trường đại học Đông Đô, Howo Vimid Tây Hà Nội, VinFast Hải Hùng Chương Mỹ. Phía bắc điểm giao là Chùa Khoái Nghiêm, Sân văn hóa làng Cổ Pháp, Nhà Văn Hóa Thôn sơn Đồng; phía nam là Chùa Cao Minh, Nhà văn hóa thôn Non Nông và tuyến Đê Non Nông. Điểm khó ở đây không phải bề rộng quốc lộ mà là việc hai bên đường đã kín nhà xưởng đang hoạt động. Thu hồi một dải đất công nghiệp đang vận hành thường tốn kém và mất thời gian hơn thu hồi đất nông nghiệp cùng diện tích.

Ảnh 29 – Cụm nút bậc 4 ở Quán Gánh và Duyên Thái

Vạch vàng chanh cắt Quốc lộ 1A tại khu mang nhãn P. Bắc Cầu Quán Gánh, ngay cạnh Nhà máy Coca Cola Hanoi và Chợ Que Hàn, trong một dải đô thị đã xây dựng kín hai bên. Hành lang đường sắt Bắc Nam chạy sát phía tây quốc lộ, hiện rõ ở nửa dưới khung hình. Chỉ vài trăm mét sau đó, hành lang vượt tiếp cao tốc mang nhãn ĐCT Hà Nội – Ninh Bình cùng hai đường gom mang nhãn Đ. Gom Cao Tốc, tại khu vực Chợ Giường và Trường Mầm Non Duyên Thái. Quanh cụm nút là Cụm công nghiệp Duyên Thái, Làng Phúc Am, Chùa Làng Phúc Am, Trường tiểu học Duyên Thái, Quang chân gà, và xa hơn là làng nghề sơn mài Hạ Thái. Ở góc dưới khung hình còn thấy nhãn cầu vượt Thường Tín thuộc vành đai 4 và VinFast Thường Tín.

Vì sao bậc 4. Ba lý do cộng lại. Thứ nhất, hành lang phải vượt ba loại công trình có ba cơ quan quản lý khác nhau trong một dải chưa tới hai cây số. Thứ hai, dải đất giữa quốc lộ và cao tốc đã bị nhà ở và nhà xưởng lấp gần kín, nên không còn chỗ để bố trí công trường rộng. Thứ ba, đây là đoạn không được phép gián đoạn giao thông vì Quốc lộ 1A và cao tốc là hai trục Bắc Nam quan trọng nhất. Xin nói rõ để tránh hiểu nhầm: nhà ga duy nhất có thật trong khu vực này thuộc mạng đường sắt quốc gia, còn M13 chưa có nhà ga nào trong hồ sơ.

Nút giao đường bộ nhóm trung bình: quốc lộ vùng và tỉnh lộ

Nhóm này gồm những điểm cắt có ý nghĩa lớn với địa phương nhưng độ khó kỹ thuật thấp hơn, chủ yếu vì mặt cắt đường hẹp hơn hoặc vì khu vực xung quanh còn trống.

Ảnh 01 – Quốc lộ 32 tại Ngọc Tảo

Quốc lộ 32 chạy ngang mép trên khung hình với biển QL32 và Đ 32. Vạch vàng chanh bắt đầu tại dải nhà mặt đường có Trạm Xăng Dầu Ngọc Tảo, Nova Coffee, Nhà Hàng Thịnh Phát, Quán Nét Zoang Gaming, Công Ty Nền Móng Gia Khánh, rồi đổ thẳng xuống nam. Trong khung còn thấy Trường Tiểu Học Hai Bà Trưng, Trường mầm non Hoa Mai, Đảo Hồ Nam ở phía tây; Nhà Văn Hóa Thôn 10, Nghĩa Trang Thôn Mỹ Giang, Trường Mầm non Tam Hiệp B, Đình Thượng Hiệp, Cầu tam hiệp 1, Cầu tam hiệp 3, Hiền Linh Điện ở phía đông. Điểm đặc biệt của nút này là hành lang không cắt ngang quốc lộ mà kết thúc tại đó, nên về kỹ thuật đây là điểm chạm chứ không phải điểm vượt. Ngay dưới nó, hành lang cắt qua một tuyến đê nhỏ mang nhãn Đê cùng dải dịch vụ ăn uống bám đê, một điểm vượt bậc 2 khác.

Ảnh 21 – Quốc lộ 21B ở Thạch Bích

Vạch vàng chanh cắt Quốc lộ 21B tại làng Thạch Bích thuộc Bích Hòa. Ngay tại điểm giao là Chợ Thạch Bích, Nhà Thờ Giáo Xứ Thạch Bích, Trường Tiểu Học Bích Hòa, Trường THCS Bích Hoà, Siêu Thị Mẹ Bầu & Em Bé Con Cưng, Quán Ăn Thu Hiền, Bếp Nhà Mai M, Tiệm Trà Hương Bông CS, Cầu Thạch Bích. Cách điểm giao chừng bảy trăm mét về phía bắc là Chợ đầu mối Nam Hà Nội, Cụm Công Nghiệp Thanh Oai, Công Ty TNHH B. Braun Việt Nam, Công Ty Italian Productions, tập đoàn ASA, Sân Hùng Minh Pickleball. Về bề rộng, Quốc lộ 21B chỉ là một đường hai làn, nhưng dải nhà ống bám kín hai bên khiến việc bố trí trụ và tổ chức thi công khó hơn nhiều so với một điểm cắt cùng cấp ở vùng trống. Đây là một trong ba đoạn mà người viết đánh giá có xác suất phải xử lý kết cấu đặc biệt cao nhất toàn tuyến.

Ảnh 23 – Quốc lộ 21C ở Cự Khê

Nhánh chính men sát mép nam Khu đô thị Thanh Hà rồi cắt Quốc lộ 21C, tuyến đường mang biển QL21C chạy dọc khung hình theo phương bắc nam. Bám hai bên hành lang là Sân cầu LOL, Nhà Hàng Năm Dê Ninh Bình, Trường trung học cơ sở Cự Khê, Trường Tiểu học & THCS Newton 5, Linh Ca Store, Hoàng diệu quán, Cửa nhôm cao cấp HTwindow, Công ty TNHH đầu tư và sản xuất SKF tech, Xưởng Nội Thất Xuân Trường. Phía bắc là Champion Golf Thanh Hà, Viện dưỡng lão Diên Hồng cơ sở 2, Trạm bê tông Mường Thanh, Nhà văn hóa Thôn Thượng. Ở góc dưới bên trái khung hình là đầu mút đoạn cụt 634 mét. Quốc lộ 21C ở đoạn này có mặt cắt rộng và hai bên còn nhiều đất chưa xây, nên điểm vượt thuận lợi hơn hẳn so với Thạch Bích.

Giao cắt với đường sắt hiện hữu

Ảnh 22 – Tuyến đường sắt chạy chéo phía bắc Thạch Bích

Khung hình chứa điểm phân nhánh của M13, nhưng ở đây điều đáng chú ý là dải đường sắt hiện hữu chạy chéo theo phương đông bắc – tây nam ở phần trên khung, ngay phía bắc Chợ đầu mối Nam Hà Nội và Sân Hùng Minh Pickleball. Đó là một tuyến thuộc mạng đường sắt quốc gia, ảnh vệ tinh không ghi tên. Nó chạy gần như song song với hành lang M13 ở đoạn này chứ không cắt ngang, nên không tạo ra hạng mục vượt. Tuy nhiên sự tồn tại của nó có ý nghĩa quy hoạch: hai hành lang đường sắt chạy song song cách nhau chưa tới một cây số là điều kiện tốt để tổ chức một điểm kết nối trong tương lai. Trong khung còn thấy nhánh chính M13 lượn chữ S quanh Thạch Bích rồi tách ra nhánh cụt về đông nam, cùng Khu đô thị Thanh Hà với Thanh Hà Golf Club, Champion Golf Thanh Hà, Cánh bằng Thanh Hà, Trường TH & THCS Victoria Thăng Long, Viện dưỡng lão Diên Hồng cơ sở 2, Kho Thảm Huyền Trang, Xưởng sơn nhúng carbon MQ.

Điểm cắt đường sắt thật sự của M13 nằm ở Quán Gánh, nơi hành lang vượt Quốc lộ 1A và dải đường sắt Bắc Nam chạy sát bên. Về nguyên tắc, cắt một tuyến đường sắt quốc gia đang khai thác luôn nặng hơn cắt một quốc lộ cùng bề rộng, vì thủ tục thoả thuận phức tạp hơn và cửa sổ thi công bị giới hạn theo biểu đồ chạy tàu.

Hai ràng buộc không phải giao cắt nhưng vẫn bẻ hướng tuyến

Ảnh 09 – Trạm biến áp 500kV Tây Hà Nội

Vạch vàng chanh từ hướng tây bắc đi xuống, uốn sang đông theo đường Tiểu Ly và đường Bắc Nam, băng qua tỉnh lộ 412B, rồi bẻ gấp xuống đông nam ngay sau Công Ty Điện Lực Quốc Oai. Phía đông bắc khung hình là lõi thị trấn với UBND Xã Quốc Oai, Bệnh Viện Quốc Oai, tỉnh lộ 419 và đường 17 Tháng 8. Phía đông là Trạm biến áp 500kV Tây Hà Nội với khuôn viên rộng hiện rõ trên ảnh. Trong khung còn có Chợ chiều phú mỹ, Nhà Thuốc FPT Long Châu, Nhà Hàng Vườn Bưởi, Nhà Máy Nội Thất Pego, Trang Trại Lợn Vọng Nhung, Bể Bơi Đồng Chằm, Nghĩa trang liệt sỹ xã Nghĩa Hương. Theo phân tích của người viết, chính cụm trạm biến áp và hệ đường dây đi kèm là lý do khiến hành lang không cắt thẳng qua thị trấn mà phải vòng xuống nam. Đây không phải một điểm giao cắt cần công trình, nhưng nó ảnh hưởng tới hình học tuyến mạnh không kém một con sông.

Ảnh 16 – Khúc bẻ Ngọc Hòa và bài toán bán kính cong

Vạch vàng chanh đi thẳng xuống nam tới ngang Trại Gà Ông Tùng thuộc xã Phú Nghĩa thì bẻ một góc gần chín mươi độ, quay hẳn sang phương đông. Quanh khúc bẻ là Trường THCS Ngọc Hòa, Nhà Văn Hóa Thôn Tân Yên, Đền Tân Yên, Nội thất Hoàng Chi, Công Ty Nội Thất Minh Phát, Hồ câu Đầm Vọng Trường Yên, Quán Bia Sơn Trần, Nha khoa hà anh. Phía đông đã thấy Sân Bóng Đại Yên, Nhà Văn Hoá Trung Tâm Xã Đại Yên, Nguyễn Văn Trỗi, Đường Xóm Đường. Đọc trên ảnh, cung cong ở đây là một đường cong mềm chứ không phải góc gãy, và toàn bộ vùng đất mà nó quét qua là ruộng. Đây là tình huống thuận lợi hiếm có: một khúc chuyển hướng lớn thực hiện được với bán kính rộng mà không phải phá bất kỳ công trình nào. Nếu khúc bẻ này rơi vào giữa khu dân cư, độ khó của cả tuyến sẽ khác hẳn.

Bảng xếp hạng độ khó toàn tuyến

Tổng kết bảng: ba vị trí bậc 4, năm vị trí bậc 3, phần còn lại là bậc 1 và bậc 2. Với một hành lang dài 47,3 km, tỷ lệ này thuộc nhóm dễ. Nguyên nhân nằm ở chỗ hơn ba phần tư chiều dài tuyến đi qua ruộng, làng thưa và vùng đất chưa đô thị hoá, nơi kết cấu cầu cạn có thể chạy liên tục mà không gặp trở ngại lớn.

Ba hệ quả thực tế cho tiến độ, chi phí và thị trường

Hệ quả thứ nhất: điểm phân kỳ tự nhiên của tuyến là sông Đáy. Khi một dự án dài phải chia giai đoạn, ranh giới thường được chọn ở nơi có hạng mục nặng nhất, để giai đoạn một không phải gánh toàn bộ rủi ro. Với M13, nơi đó là Cầu Đồng Hoàng ở km 30,8. Nếu điều này xảy ra, đoạn tây sông sẽ chạy từ Ngọc Tảo tới Chúc Sơn, còn đoạn đông sông sẽ chạy từ Đồng Mai tới Ninh Sở.

Hệ quả thứ hai: chi phí đơn vị của tuyến rất không đều. Ba vị trí bậc 4 nằm gọn trong khoảng năm cây số cuối tuyến và một cây số quanh sông Đáy. Phần lớn chiều dài còn lại đi qua đất nông nghiệp, nơi chi phí trên mỗi cây số thấp hơn hẳn. Điều đó tạo ra một đặc điểm khác thường: tổng mức đầu tư của M13 nhiều khả năng bị chi phối bởi vài hạng mục ngắn thay vì bởi chiều dài tuyến.

Hệ quả thứ ba: nút giao lớn là nơi giá trị bất động sản tập trung. Bốn nút bậc 3 và bậc 4 trên M13 đều nằm ở những chỗ đã có sẵn hạ tầng và việc làm: Ngọc Liệp với cao tốc và bệnh viện, Phú Nghĩa với quốc lộ và khu công nghiệp, Thạch Bích với chợ đầu mối, Quán Gánh với ba lớp hạ tầng quốc gia. Trên các tuyến đã vận hành trong nước và nước ngoài, chính những nút như vậy hấp thụ phần lớn phần tăng giá liên quan tới metro. Ở chiều ngược lại, các đoạn bậc 1 tuy dễ xây nhưng lại là nơi giá trị đến chậm nhất, bởi chúng thiếu cả hạ tầng lẫn dân cư nền.

Câu hỏi thường gặp

Tuyến metro số 13 Hà Nội vượt những con sông nào?

Hành lang vượt ba con sông có tên trên ảnh vệ tinh: sông Đáy tại khu vực Cầu Đồng Hoàng ở khoảng km 30,8, sông Nhuệ ở đoạn Khúc Thủy và Tả Thanh Oai khoảng km 37,4, và sông Tô Lịch ở khu Nhị Châu thuộc Nhị Khê khoảng km 44. Ngoài ba con sông này còn nhiều kênh, mương và hồ nhỏ hơn, trong đó đáng chú ý là kênh Đồng Mô ở Thạch Thất và hồ Vực Thụy Hương ở Chương Mỹ.

Điểm vượt sông nào khó nhất trên tuyến metro số 13?

Điểm vượt sông Đáy tại Cầu Đồng Hoàng là hạng mục nặng nhất. Ở đó hành lang phải vượt qua lòng sông, bãi sông và tuyến Đê Tả Đáy hiện rõ trên ảnh. Một đê cấp quốc gia kéo theo yêu cầu tĩnh không, yêu cầu về hành lang thoát lũ và một đoạn cầu dẫn dài ở cả hai bờ, nên đây là hạng mục quyết định chi phí và tiến độ của cả tuyến.

Metro số 13 cắt qua những cao tốc nào?

Hành lang cắt hai tuyến cao tốc. Thứ nhất là Đại lộ Thăng Long mang biển CT03, tức cao tốc đô thị, tại Ngọc Liệp thuộc Quốc Oai khoảng km 11,9. Thứ hai là cao tốc mang nhãn ĐCT Hà Nội – Ninh Bình cùng hai đường gom hai bên, tại Duyên Thái thuộc Thường Tín khoảng km 45,9. Cả hai đều là điểm cắt vuông góc và cả hai đều đòi hỏi công trình vượt.

Metro số 13 có cắt qua đường sắt quốc gia không?

Có. Tại Quán Gánh thuộc Thường Tín khoảng km 45,4, hành lang cắt Quốc lộ 1A và hành lang đường sắt Bắc Nam chạy sát phía tây quốc lộ. Ngoài ra ở khu vực Chợ đầu mối Nam Hà Nội thuộc Thanh Oai, ảnh vệ tinh cho thấy một tuyến đường sắt hiện hữu chạy chéo phía bắc hành lang; ảnh không ghi tên tuyến đó và ở đoạn ấy hai hành lang chạy song song chứ không cắt nhau.

Nút giao nào phức tạp nhất trên tuyến metro số 13?

Nút Quán Gánh và Duyên Thái ở Thường Tín. Trong khoảng hai cây số rưỡi, hành lang lần lượt vượt sông Tô Lịch, Quốc lộ 1A, hành lang đường sắt Bắc Nam, rồi cao tốc Hà Nội – Ninh Bình cùng hai đường gom, tất cả trong một dải đô thị đã xây dựng kín hai bên. Đây cũng chính là nơi có giá trị trung chuyển cao nhất tuyến.

Metro số 13 có giao cắt với đường vành đai 4 không?

Trong phạm vi ba mươi khung ảnh, hành lang M13 không cắt qua vành đai 4. Nhãn cầu vượt Thường Tín thuộc vành đai 4 và một dải công trình đang thi công xuất hiện ở phía nam khung ảnh 29 và 30, tức phía nam điểm cuối tuyến. Hai công trình chạy gần nhau nhưng không giao nhau trong phạm vi ảnh.

Trên tuyến metro số 13 có công trình nào ràng buộc hướng tuyến mà không phải giao cắt không?

Có. Trạm biến áp 500kV Tây Hà Nội nằm ngay phía đông thị trấn Quốc Oai và hành lang M13 phải vòng xuống nam để tránh. Theo phân tích của người viết, chính ràng buộc này giải thích khúc uốn chữ S ở khu vực km 14 tới km 15, và nó khiến ga phục vụ thị trấn phải nằm xa trung tâm hơn khoảng một cây số.

Các điểm vượt nước và nút giao ảnh hưởng thế nào tới chi phí tuyến metro số 13?

Theo đánh giá của người viết, ba nhóm hạng mục chiếm phần lớn rủi ro chi phí là công trình vượt sông Đáy kèm đê, cụm giao cắt Quán Gánh và Duyên Thái, và đoạn qua Thạch Bích nơi nhà ống bám kín mặt đường. Phần còn lại của tuyến đi qua ruộng và làng thưa, thuận lợi cho kết cấu cầu cạn và có chi phí đơn vị thấp hơn hẳn. Vì vậy tổng mức đầu tư của tuyến nhiều khả năng bị chi phối bởi vài hạng mục ngắn thay vì bởi chiều dài tổng thể.

Trong bức tranh quy hoạch Vùng Thủ đô, các dự án đô thị như Forestia Lake là những cái tên đáng theo dõi dọc các hành lang hạ tầng lớn.

Tổng kết

Đếm đủ trên ba mươi khung ảnh, tuyến metro số 13 Hà Nội có ba điểm vượt sông chính là sông Đáy, sông Nhuệ và sông Tô Lịch, một điểm vượt đê cấp quốc gia là Đê Tả Đáy, hai điểm vượt cao tốc là Đại lộ Thăng Long và cao tốc Hà Nội – Ninh Bình, năm điểm chạm hoặc vượt quốc lộ gồm 32, 6, 21B, 21C và 1A, một điểm vượt hành lang đường sắt Bắc Nam, cùng hàng chục điểm vượt kênh mương nhỏ.

Xếp theo độ khó, ba vị trí thuộc bậc nặng nhất là điểm vượt sông Đáy ở km 30,8, điểm vượt Quốc lộ 1A cùng đường sắt ở km 45,4 và điểm vượt cao tốc ở km 45,9. Năm vị trí thuộc bậc nặng trung bình gồm Đại lộ Thăng Long, Quốc lộ 6, Quốc lộ 21B, sông Nhuệ và cụm sông Tô Lịch. Phần lớn chiều dài còn lại đi qua ruộng và làng thưa, thuộc nhóm dễ nhất về kỹ thuật.

Bức tranh tổng thể vì thế khá rõ: M13 là một tuyến dễ xây trên phần lớn chiều dài nhưng có vài nút thắt tập trung. Với người theo dõi quy hoạch, những nút thắt đó là chỉ dấu về nơi tuyến có thể bị phân kỳ. Với người theo dõi thị trường bất động sản, chính những nút thắt ấy lại trùng với các vị trí có giá trị trung chuyển cao nhất, tức những nơi đáng quan sát nhất nếu và khi dự án chuyển từ hồ sơ tham khảo sang giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Ghi chú quan trọng